Đa Vi Chất: Thực Sự Cần Thiết Hay Chỉ Là Xu Hướng?

Tiến sĩ, bác sĩ Trần Thị Minh Nguyệt tại Viện Dinh dưỡng Quốc gia cho biết rằng nhiều người hiện nay thường mang theo không chỉ một mà cả một túi thực phẩm chức năng, bao gồm viên tổng hợp đa vi chất, magie, canxi, kẽm và vitamin D. Họ cho rằng việc này giúp đảm bảo sức khỏe mà không cần biết liệu cơ thể có thật sự thiếu hụt hay không.

Phần lớn xu hướng này xuất phát từ tâm lý lo lắng về sức khỏe cá nhân, cùng với những quảng cáo tràn ngập trên mạng xã hội đã biến việc bổ sung vi chất thành một thói quen mà người nào cũng nên thực hiện. Tuy nhiên, không phải ai cũng cần phải sử dụng sản phẩm đa vi chất và việc uống nhiều hơn không nhất thiết mang lại lợi ích.

Đa Vi Chất Là Gì?

TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt, Viện Dinh dưỡng Quốc gia.

Thuật ngữ “đa vi chất” (micronutrients) chỉ những vitamin và khoáng chất cần thiết cho cơ thể với một lượng rất nhỏ, đo bằng miligam hoặc microgam mỗi ngày. Những vi chất này rất quan trọng trong nhiều chức năng sinh lý như tạo máu, dẫn truyền thần kinh, co cơ, miễn dịch, chuyển hóa năng lượng và cấu trúc xương. Chúng khác với các chất đa lượng (macronutrients) như protein, carbohydrate và fat mà cơ thể cần ở mức lớn hơn nhiều để tạo ra năng lượng.

Theo TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt, vi chất được chia thành hai nhóm chính: Vitamin (có thể tan trong nước như nhóm B, vitamin C hoặc tan trong dầu như A, D, E, K) và khoáng chất (thực phẩm đa lượng như canxi, magie, kali, natri; và thực phẩm vi lượng như sắt, kẽm, i-ốt, selen). Một sản phẩm được quảng cáo là “đa vi chất” thường chứa nhiều loại vitamin và khoáng chất, với hàm lượng tính dựa trên phần trăm nhu cầu khuyến nghị hàng ngày (% RDA).

Nguồn Vi Chất Từ Chế Độ Ăn Uống Hằng Ngày

TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt nhấn mạnh rằng một chế độ ăn uống đa dạng, bao gồm các nhóm thực phẩm như rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, protein từ động vật và thực vật, cùng với sữa, thường đã đáp ứng đủ nhu cầu vi chất cho người khỏe mạnh. Thực tế là nhiều thông tin quảng cáo sản phẩm bổ sung thường không nhấn mạnh điều này, vì nó đi ngược lại thông điệp rằng “ai cũng cần bổ sung thêm”. Các tổ chức y tế lớn như WHO đã thống nhất áp dụng nguyên tắc “food first” – ưu tiên cung cấp vi chất qua thực phẩm tự nhiên trước khi cân nhắc tới việc sử dụng viên uống bổ sung.

Việc bổ sung đa vi chất khi không thiếu hụt có thể không mang lại lợi ích cho sức khỏe. Đối với các vitamin tan trong nước như B và C, lượng dư thừa chủ yếu sẽ được thải ra ngoài qua nước tiểu, dẫn đến sự lãng phí. Ngược lại, đối với vitamin tan trong dầu (A, D, E, K) và một số khoáng chất như canxi và sắt, việc tích lũy quá mức có thể gây tổn hại cho gan, thận, hoặc tương tác không tốt với các loại thuốc đang sử dụng.

Hầu hết mọi người đã đủ vi chất qua ăn uống hằng ngày…

Thời Điểm Nào Cần Bổ Sung Vi Chất?

Theo TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt, một số nhóm người thực sự có nguy cơ thiếu hụt vi chất và nên bổ sung theo chỉ định của bác sĩ bao gồm:

• Phụ nữ mang thai và cho con bú (cần thêm sắt, axit folic, canxi, i-ốt);
• Trẻ nhỏ trong giai đoạn ăn bổ sung nếu chế độ ăn chưa đủ đa dạng;
• Người ăn chay trường hoặc thuần chay (có nguy cơ thiếu vitamin B12, sắt, kẽm, canxi);
• Người cao tuổi, đặc biệt là những người hấp thu kém hoặc ít tiếp xúc với ánh nắng mặt trời (có nguy cơ thiếu vitamin D, B12);
• Người mắc các bệnh lý đường tiêu hóa mãn tính như Crohn và celiac, hoặc những người đã phẫu thuật giảm béo có khả năng hấp thu hạn chế;
• Người đang sử dụng một số loại thuốc kéo dài (ví dụ, thuốc ức chế bơm proton có thể làm giảm khả năng hấp thu magie và vitamin B12);
• Các vận động viên cường độ cao có nhu cầu magie và sắt gia tăng do mất qua mồ hôi hoặc chấn thương cơ.

Các tình trạng lâm sàng như thiếu máu do thiếu sắt hoặc loãng xương đã được chẩn đoán, hay hội chứng kém hấp thu cũng cần phải có sự bổ sung vi chất theo phác đồ điều trị cụ thể, và không nên dựa vào cảm tính.

Cách Xác Định Thiếu Vi Chất

TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt khuyến nghị rằng phương pháp xác định thiếu hụt đáng tin cậy nhất là thông qua xét nghiệm máu, kết hợp với việc đánh giá triệu chứng lâm sàng và tiền sử bệnh, chế độ ăn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Điều này khác biệt so với các nội dung trên mạng xã hội, thường chỉ liệt kê một loạt triệu chứng như “mệt mỏi”, “khó ngủ”, “chuột rút” và gán cho việc thiếu hụt magie hay canxi mà không qua xét nghiệm. Nhiều triệu chứng này có thể là dấu hiệu của hàng chục bệnh lý khác nhau từ thiếu ngủ, căng thẳng, tới các bệnh lý tuyến giáp hay tâm thần.

Nguyên Tắc Bổ Sung Vi Chất

Trước khi quyết định bổ sung vi chất, đặc biệt là magie hay canxi, bạn nên tự hỏi ba câu: Chế độ ăn hiện tại của bạn có thực sự thiếu hụt thực phẩm nào không? Bạn có nằm trong nhóm đối tượng có nguy cơ cao như đã nêu ở trên không? Và quan trọng hơn cả, bạn đã có kết quả xét nghiệm hoặc tham vấn chuyên môn xác nhận tình trạng thiếu hay chưa? Nếu câu trả lời cho cả ba câu này đều là “không chắc” hoặc “chưa”, giải pháp an toàn và tiết kiệm nhất vẫn là điều chỉnh chế độ ăn trước, thay vì mua ngay một sản phẩm đa vi chất theo lời quảng cáo trên mạng. Việc bổ sung vi chất nên c基 trên bằng chứng cá nhân hóa, không nên là một trào lưu, như lời khuyên từ TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt.

Mời bạn đọc tham khảo thêm: Để biết thêm thông tin về những lợi ích của việc bổ sung magie vào buổi tối, bạn có thể xem chi tiết tại khám phá 6 lý do bổ sung magie trước khi ngủ.

Tham khảo một bài viết khác để hiểu rõ hơn về virus HPV và nguy cơ ung thư: khám phá mối liên hệ giữa virus HPV và nguy cơ ung thư.