Cách Tiếp Cận Mới Trong Truyền Thông Về Người Khuyết Tật

Làn Sóng Thay Đổi Trong Truyền Thông Đối Với Người Khuyết Tật

Vào ngày 12 tháng 8, Hội Người Khuyết Tật Thành Phố Hà Nội đã kết hợp cùng Tổ Chức Humanity & Inclusion (HI) tổ chức hội nghị chuyên đề mang tên “Ngôn từ và Góc máy: Thực hành truyền thông tiếp cận từ nội dung đến hình ảnh”. Sự kiện này nằm trong khuôn khổ Dự án MIC, được tài trợ bởi Phái đoàn Liên minh châu Âu, nhằm mục đích nâng cao nhận thức về cộng đồng người khuyết tật và giảm bớt định kiến xã hội.

Trong phần phát biểu khai mạc, ông Phạm Quang Khoát – Phó Chủ tịch Hội Người Khuyết Tật TP. Hà Nội đã nhấn mạnh tầm quan trọng của truyền thông như một công cụ mạnh mẽ. Ông nêu rõ rằng một bài viết, một bức tranh hoặc đơn giản chỉ là một từ trong tiêu đề có thể có tác động đáng kể đến việc hình thành quan điểm của xã hội về người khuyết tật. Nghệ An Chuẩn Bị Sơ Tán Gần 147.000 Người Khi Siêu Bão Đổ Bộ Khám Phá Mưa Sao Băng Perseids 2026: Những Điều Cần Biết… Tai Nạn Giao Thông Thảm Khốc Tại Đồng Tháp: Một Người Thi…

Ông Khoát cũng chỉ ra rằng còn nhiều bài viết vẫn duy trì cách sử dụng từ ngữ như “lương y tật nguyền” hay “cô gái tật nguyền”. Mặc dù không có ý định gây tổn thương, nhưng những cách diễn đạt này vô tình làm nổi bật những khuyết điểm và chuyển những thành tựu bình thường thành những điều kỳ tích.

Ông đã đặt câu hỏi về cách kể chuyện, “Nếu một người sử dụng xe lăn tốt nghiệp đại học, có cần thiết phải coi đó là một kỳ tích không? Chúng ta nên tự hỏi rằng câu chuyện này nên được kể từ góc nhìn của ai, và nếu tôi là nhân vật trong câu chuyện đó, tôi có muốn mình được miêu tả như vậy không?”.

Như đại diện của Hội Người Khuyết Tật khẳng định, truyền thông cần hướng tới phương châm không thương hại, không phóng đại và không biến khuyết tật thành điều kỳ diệu. Các tác phẩm báo chí nên khắc họa người khuyết tật như những cá nhân bình thường có những câu chuyện phi thường, phản ánh đúng quyền được sống một cuộc sống mà họ tự chọn.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Hà, quản lý Dự án MIC từ tổ chức HI, đã chia sẻ rằng dự án này được triển khai tại Hà Nội với sự phối hợp của HI Việt Nam và Hội Người Khuyết Tật TP. Hà Nội, nhằm mục đích giảm định kiến và nâng cao tiếng nói của người khuyết tật, đặc biệt là các nhóm ít được đại diện trong giáo dục, việc làm và ngăn chặn bạo lực giới tính.

Tại hội nghị, bà Dương Thị Vân, Giám đốc Trung tâm Tư vấn và Hỗ trợ hòa nhập NKT (ICC), đã nhấn mạnh rằng các rào cản trong môi trường, giao tiếp và nhận thức xã hội là những yếu tố quan trọng cần được giải quyết. Bà cho rằng việc thay đổi nhận thức cộng đồng và cải thiện cơ sở hạ tầng là rất cần thiết để thúc đẩy sự hòa nhập.

Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Tổng điều tra dân số, hiện có khoảng 7% dân số Việt Nam, tức là hơn 7 triệu người, là người khuyết tật. Truyền thông cần tránh việc sử dụng hình ảnh của người khuyết tật như một nguồn cảm hứng cho những người không khuyết tật (inspiration porn), mà cần phải phản ánh họ như những chủ thể có quyền và nghĩa vụ đầy đủ như mọi công dân khác.

Chuẩn Mực Đạo Đức Trong Truyền Thông Về Người Khuyết Tật

Hội nghị cũng tổ chức các hoạt động thực hành giúp người làm báo nhận diện những rào cản. Các phóng viên và sinh viên báo chí được chia thành thành nhóm để trải nghiệm di chuyển bằng xe lăn, bịt mắt để cảm nhận không gian của người khiếm thị, hay học ngôn ngữ ký hiệu với người khiếm thính.

Tại buổi tọa đàm, bà Nguyễn Thị Thục Hạnh, nguyên Tổng Biên Tập Báo Phụ Nữ Việt Nam, đã nhấn mạnh rằng các bài viết về người khuyết tật không nhất thiết phải khiến độc giả thương hại nhân vật, cũng như không cần yêu cầu nhân vật phải truyền cảm hứng. Truyền thông cần phải dịch chuyển từ góc nhìn nhân đạo sang một góc nhìn xã hội chính thống.

Đội ngũ phóng viên, biên tập viên cũng cần phải tuân thủ các quy tắc tác nghiệp khi tiếp cận từng nhóm người khác nhau. Đối với những người dùng xe lăn, phóng viên phải trao đổi ở mức độ ngang tầm mắt và khảo sát khả năng tiếp cận của địa điểm. Họ cũng không nên tự ý đẩy xe lăn nếu chưa có sự đồng ý.

Với những nhân vật khiếm thị, phóng viên nên giới thiệu bản thân mình, mô tả rõ không gian xung quanh, và sử dụng ngôn ngữ hướng dẫn một cách cụ thể. Đối với người khiếm thính, cần tương tác trực tiếp với họ thay vì chỉ nói chuyện với phiên dịch viên và đảm bảo rằng khung hình ghi hình phải thu được toàn bộ biểu cảm và ngôn ngữ cơ thể.

Thực hành báo chí tiếp cận cần tuân thủ nguyên tắc “Không có gì về chúng tôi nếu không có chúng tôi”. Mỗi từ ngữ được chọn lựa, mỗi hình ảnh được tạo ra đều có thể tạo ra một rào cản hoặc mở ra những cánh cửa cho sự hòa nhập.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan làm Chủ tịch Ủy ban Quốc gia về người khuyết tật

SKĐS – Theo Quyết định số 1059/QĐ-TTg, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan làm Chủ tịch Ủy ban Quốc gia về người khuyết tật Việt Nam.