Dự thảo hỗ trợ giảng viên và sinh viên đi trao đổi: giữ lương, trợ cấp và lộ trình thực hiện

Khi các chương trình hợp tác quốc tế ngày càng được coi là nhân tố then chốt để nâng cao chất lượng đào tạo, Bộ Giáo dục và Đào tạo (Bộ GD&ĐT) đã công bố một dự thảo nghị định mới nhằm khuyến khích việc đi học, nghiên cứu, thỉnh giảng và trao đổi học thuật ở nước ngoài. Mục tiêu là tạo hành lang pháp lý cho các chính sách hỗ trợ người được cử đi, đồng thời triển khai các nhiệm vụ được nêu trong các nghị quyết cấp cao về phát triển giáo dục.

Tại sao cần một nghị định riêng cho hoạt động trao đổi quốc tế?

Dự thảo ra đời nhằm cụ thể hóa các định hướng chiến lược đã được nêu trong các văn bản của trung ương và Chính phủ, nhằm đảm bảo nguồn lực và cơ chế thực thi cho học sinh, sinh viên và giảng viên tham gia các chương trình sử dụng ngân sách nhà nước. Việc ban hành quy định riêng giúp thống nhất tiêu chí lựa chọn, mức hỗ trợ và các điều kiện liên quan, từ đó giảm rủi ro về pháp lý và đảm bảo tính minh bạch khi triển khai ở các cơ quan, đơn vị gửi người đi.

Đối tượng được hưởng: ai nằm trong phạm vi áp dụng?

Dự thảo nêu rõ đối tượng chính là công dân Việt Nam được cử đi đào tạo trình độ đại học, thạc sĩ và tiến sĩ tại các nước phát triển hoặc những nước có quan hệ truyền thống, có thế mạnh trong các ngành, lĩnh vực trọng điểm. Việc cử đi phải thực hiện theo đề án hoặc chương trình học bổng dùng ngân sách nhà nước và được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Quan trọng: người được lựa chọn phải đáp ứng đồng thời các tiêu chí về quốc gia, ngành và lĩnh vực trọng điểm. Thêm vào đó, chương trình đào tạo tại cơ sở nước ngoài cần thuộc nhóm 500 ngành hàng đầu thế giới theo bảng xếp hạng quốc tế có uy tín tại thời điểm cấp thẩm quyền phê duyệt danh sách trúng tuyển hoặc quyết định cử đi.

Hình thức hỗ trợ dành cho sinh viên

Dự thảo đưa ra một số hỗ trợ tài chính và thủ tục để giảm bớt gánh nặng cho người học trong thời gian học tập ở nước ngoài. Các hỗ trợ chính bao gồm:

• Hai vé máy bay khứ hồi hạng phổ thông trong toàn bộ quá trình học;
• Chi phí làm hộ chiếu, lệ phí thị thực và chi phí di chuyển giữa sân bay và nơi học tập;
• Bảo hiểm y tế và học phí theo quy định;
• Sinh hoạt phí hàng tháng: dự kiến bằng 1,5 lần mức sinh hoạt phí cao nhất đang áp dụng cho người học trình độ đại học và bằng 2 lần cho người học trình độ thạc sĩ, tiến sĩ.

Điểm lưu ý với những người đang công tác tại cơ quan, đơn vị nhà nước: người học trình độ thạc sĩ, tiến sĩ là công chức, viên chức hoặc lao động tại các cơ quan, doanh nghiệp nhà nước, cơ sở giáo dục sẽ được giữ nguyên lương và các khoản phụ cấp trong thời gian đi học. Trường hợp cá nhân chưa có cơ quan công tác, họ được ưu tiên trong tuyển dụng công chức, viên chức theo quy định hiện hành.

Quy định dành cho giảng viên khi đi thỉnh giảng và trao đổi học thuật

Dự thảo xác định nhóm thụ hưởng gồm giảng viên tại cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp có trình độ tiến sĩ, được cử đi thỉnh giảng hoặc trao đổi học thuật theo các chương trình hợp tác song phương hoặc trong khuôn khổ điều ước, thỏa thuận quốc tế mà Việt Nam là thành viên hoặc đã ký kết. Nội dung hoạt động phải nằm trong ngành, lĩnh vực trọng điểm và đáp ứng các điều kiện quy định.

Về hỗ trợ, giảng viên sẽ được:

• Giữ nguyên lương và các khoản phụ cấp trong suốt thời gian thỉnh giảng, nghiên cứu hoặc trao đổi;
• Hỗ trợ một vé máy bay khứ hồi hạng phổ thông, lệ phí hộ chiếu, lệ phí thị thực, chi phí phương tiện đi lại giữa sân bay và nơi ở;
• Bảo hiểm y tế và sinh hoạt phí hàng tháng. Mức sinh hoạt phí được dự kiến tương ứng với mức cao nhất đang áp dụng cho công dân Việt Nam đi học ở nước ngoài theo các đề án, chương trình đào tạo của Chính phủ;
• Trong trường hợp giảng viên nhận được hỗ trợ một phần kinh phí từ cơ sở giáo dục nước ngoài hoặc tổ chức, cá nhân khác, ngân sách nhà nước chỉ chi trả phần chênh lệch theo hồ sơ đề xuất.

Bộ GD&ĐT sẽ quy định cụ thể các điều kiện áp dụng và các cam kết về sản phẩm đầu ra đối với giảng viên trước khi phê duyệt việc cử đi.

Nguyên tắc áp dụng chính sách và một số điều kiện kỹ thuật

Một nguyên tắc được nhấn mạnh trong dự thảo là khi một cá nhân thuộc phạm vi nhiều chính sách hỗ trợ cùng lúc thì chỉ được hưởng chế độ có mức hỗ trợ cao nhất. Danh mục cụ thể về quốc gia đủ điều kiện để được hưởng chính sách sẽ do Bộ trưởng Bộ GD&ĐT ban hành sau khi có ý kiến thống nhất bằng văn bản của Bộ Ngoại giao.

Bộ GD&ĐT cũng chịu trách nhiệm quy định danh mục ngành, lĩnh vực trọng điểm và danh mục các bảng xếp hạng quốc tế được xem là có uy tín để xác định tiêu chuẩn về vị trí đào tạo ở nước ngoài.

Lộ trình triển khai dự thảo

Theo kế hoạch nêu trong tài liệu, Bộ GD&ĐT dự kiến hoàn thiện hồ sơ và trình Chính phủ xem xét trong tháng 11/2026. Nếu được thông qua, các quy định hỗ trợ này dự kiến áp dụng cho những người được cử đi học tập, nghiên cứu, thỉnh giảng và trao đổi học thuật ở nước ngoài từ năm 2027 trở đi.

Những hệ quả thực tiễn và điểm cần cân nhắc

Việc giữ nguyên lương và các khoản phụ cấp cho giảng viên khi đi công tác nước ngoài có thể góp phần ổn định nguồn nhân lực, tạo động lực cho giảng viên tham gia hoạt động hợp tác quốc tế. Với sinh viên, hỗ trợ vé máy bay, chi phí hành chính và sinh hoạt phí tăng theo bậc đào tạo giúp giảm trở ngại tài chính, đặc biệt với các chương trình đào tạo trọng điểm.

Tuy nhiên, cần lưu ý một số vấn đề khi triển khai:

• Quy chế cần làm rõ tiêu chí đánh giá năng lực đầu ra để tránh việc hưởng trợ cấp mà không đảm bảo hiệu quả học thuật;
• Định nghĩa về “các nước phát triển” hay “ngành, lĩnh vực trọng điểm” phải được công bố minh bạch để đảm bảo công bằng giữa các ứng viên;
• Việc phối hợp giữa Bộ GD&ĐT và Bộ Ngoại giao trong việc xác định danh mục quốc gia sẽ quyết định phạm vi áp dụng chính sách;
• Ngân sách nhà nước chỉ hỗ trợ phần chênh lệch nếu đã có nguồn tài trợ khác, điều này đòi hỏi cơ chế thanh toán và kiểm tra rõ ràng.

Lưu ý khi đi lại và liên quan tới điều kiện thực tế

Những người được cử đi nên theo dõi thông tin liên quan đến điều kiện đi lại, an ninh sự kiện tại địa phương đích đến và tình hình thời tiết khi lên kế hoạch di chuyển. Ví dụ, thông tin cập nhật về không khí, an ninh và lưu ý cho khán giả tại các sự kiện lớn có thể giúp hiểu rõ hơn về bối cảnh giao thông và tụ tập đông người, như trường hợp Biển đỏ trước Mỹ Đình trước trận chung kết.

Đồng thời, người đi công tác cần kiểm tra dự báo thời tiết để điều chỉnh lịch trình di chuyển và chuẩn bị đồ đạc phù hợp; một nguồn tham khảo bản tin thời tiết gần thời điểm khởi hành là Dự báo thời tiết 27/8.

Các quy định kiểm soát hàng hóa, an ninh và phòng chống buôn lậu tại một số địa phương cũng có thể ảnh hưởng tới việc mang theo tư trang, thiết bị nghiên cứu hay tài liệu chuyên môn; duyệt thông tin chi tiết tại bài viết về tình hình kiểm soát ở một số nơi, ví dụ Lâm Đồng siết biện pháp chống buôn lậu thuốc lá.

Hướng dẫn ngắn cho những người quan tâm

Nếu bạn là giảng viên hoặc sinh viên thuộc diện muốn được cử đi, những bước khởi đầu nên thực hiện gồm:

• Tra cứu điều kiện áp dụng của chương trình do cơ quan chủ quản công bố và kiểm tra xem quốc gia, ngành và chương trình học có nằm trong danh mục được phê duyệt hay không;
• Chuẩn bị hồ sơ theo yêu cầu và lưu ý cam kết sản phẩm đầu ra (nếu có) theo quy định của Bộ GD&ĐT;
• Lưu ý các chi phí sẽ được hỗ trợ và những khoản nhà tài trợ khác có thể ảnh hưởng đến mức ngân sách nhà nước chi trả;
• Theo dõi tiến trình ban hành nghị định chính thức và thời điểm áp dụng để biết thời hạn hiệu lực của các quy định.

Câu hỏi thường gặp

Ai sẽ định nghĩa danh mục quốc gia và ngành nghề được hưởng chính sách?
Danh mục quốc gia do Bộ trưởng Bộ GD&ĐT ban hành sau khi có ý kiến bằng văn bản của Bộ Ngoại giao; danh mục ngành, lĩnh vực và bảng xếp hạng quốc tế do Bộ GD&ĐT quy định.

Giảng viên có thể nhận hỗ trợ trọn gói nếu đã được viện hoặc tổ chức nước ngoài tài trợ?
Trong trường hợp đã có hỗ trợ một phần từ phía ngoài, ngân sách nhà nước chỉ chi trả phần chênh lệch so với mức được hưởng theo quy định.

Khi nào chính sách này dự kiến có hiệu lực?
Theo dự thảo, hồ sơ sẽ được trình Chính phủ trong tháng 11/2026 và nếu được thông qua, chính sách sẽ áp dụng cho đối tượng được cử đi từ năm 2027 trở đi.

Kết luận

Dự thảo nghị định trình Bộ GD&ĐT là bước cụ thể nhằm khuyến khích hoạt động hợp tác quốc tế trong giáo dục và nghiên cứu, thông qua cơ chế hỗ trợ tài chính và đảm bảo quyền lợi công chức, viên chức. Việc ban hành quy định này nếu được thực hiện sẽ giúp giảm rào cản tài chính, ổn định nguồn nhân lực đi trao đổi và góp phần nâng cao chất lượng đào tạo. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả mong muốn, điều quan trọng là các tiêu chí thực thi phải minh bạch và cơ chế giám sát, đánh giá kết quả cần được xây dựng chặt chẽ.