Luật Phát triển đô thị: Cơ chế phân quyền để TPHCM bứt phá và chịu trách nhiệm

Ngày 24/8, Quốc hội khóa XVI sẽ biểu quyết thông qua Luật Phát triển đô thị — một văn bản được kỳ vọng tái định hình khung pháp lý cho quản trị và phát triển đô thị, trong đó TPHCM được giao nhiều quyền hơn nhưng đồng thời chịu trách nhiệm rõ ràng hơn về kết quả thực thi. Đây không phải là thay đổi mang tính cục bộ mà là bước chuyển từ các cơ chế thí điểm có thời hạn sang một khuôn khổ pháp lý ổn định, nhằm mở rộng không gian cho sáng tạo và phân cấp trong quản lý đô thị. Khi một chuyến xe cứu thương gây tranh cãi: 16 km nhưng m… Từ vụ trộm ở Rạch Giá đến bài học an toàn tài sản: hành t…

Từ đề xuất đặc thù đến khung luật cho cả hệ thống đô thị

Quá trình soạn thảo luật có sự tham gia tích cực của TPHCM, bắt đầu từ tháng 3/2026 khi Ban Thường vụ Thành ủy thành lập Ban Chỉ đạo nghiên cứu. Ban đầu tập trung vào một Luật Đô thị đặc biệt, nhưng đến tháng 7/2026, theo tinh thần nhất trí của Bộ Chính trị, tên gọi đã chuyển thành Luật Phát triển đô thị. Việc đổi tên phản ánh mục tiêu mở rộng phạm vi áp dụng: luật không chỉ giải quyết bài toán riêng của TPHCM mà còn hướng tới tạo lập cơ chế dẫn dắt cho các đô thị lớn và các cực tăng trưởng trên cả nước.

Quyền nhiều hơn, trách nhiệm rõ ràng hơn

Dự thảo luật trao khoảng 240 nội dung để Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Chủ tịch UBND TPHCM quy định chi tiết. Mục đích là tạo không gian cho chính quyền địa phương quyết định gắn với trách nhiệm giải trình: các quyết định lớn sẽ phải trải qua đánh giá tác động trước khi ban hành và chịu giám sát, công khai sau khi thực hiện. Hệ thống chỉ số đánh giá hiệu quả quản trị cũng đang được thành phố xây dựng để công khai định kỳ, giúp người dân và doanh nghiệp theo dõi kết quả.

Hiện thực hóa tăng trưởng ở mức cao hơn

TPHCM đã đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số từ năm 2026. Kết quả nửa đầu năm cho thấy GRDP tăng 8,55%, đạt mức cao trong vòng một thập kỷ. Tuy nhiên, để chinh phục mục tiêu cả năm, thành phố cần phương thức quản trị và công cụ pháp lý mới, không thể dựa mãi vào cách làm cũ. Luật Phát triển đô thị được xem như một trong những động lực chính để khơi thông nguồn lực và thúc đẩy những đột phá mang tính hệ thống.

Những mô hình phát triển được ưu tiên thử nghiệm

Luật mở cửa cho những cách tiếp cận mới trong quy hoạch và quản lý đô thị: phát triển theo định hướng giao thông công cộng (TOD), quy hoạch không gian động, khai thác không gian ngầm và không gian tầm thấp, huy động nguồn lực xã hội cho hạ tầng, và thí điểm các mô hình hợp tác công – tư. Khi cơ sở hạ tầng tạo ra giá trị gia tăng, thành phố có thể dùng phần giá trị đó để tái đầu tư thay vì chỉ trông chờ vào ngân sách trung ương.

Những mô hình thành công tại TPHCM cũng cần có tác động lan tỏa: một trung tâm tài chính hoạt động hiệu quả hay hạ tầng kết nối vùng đồng bộ phải mang lại cơ hội cho doanh nghiệp và địa phương khác, góp phần nâng cao năng lực nền kinh tế quốc gia. Để hiểu cách một địa phương khác đang tập trung giải ngân và giải phóng mặt bằng, người đọc có thể tham khảo chiến lược nước rút Hà Nội như một ví dụ tham khảo về ưu tiên hành động ở cấp thành phố.

Người dân, doanh nghiệp phải cảm nhận được lợi ích

Tiêu chí thành công của một đạo luật nằm ở việc người dân và doanh nghiệp nhận thấy thay đổi cụ thể. Với người dân, điều này biểu hiện qua đô thị khang trang, giao thông thuận lợi hơn, chỉnh trang nhà ở ven sông, kênh rạch, quản lý trật tự xây dựng chặt chẽ và an toàn phòng cháy chữa cháy tốt hơn. Với doanh nghiệp, luật phải giúp rút ngắn thời gian và chi phí, minh bạch thủ tục, đẩy nhanh thẩm định các dự án chiến lược và mở ra cơ hội đầu tư rõ ràng hơn.

Luật hướng tới giảm các tầng nấc thủ tục không cần thiết, nhưng không đồng nghĩa với việc nới lỏng kiểm soát. Mọi không gian