Khi đồ chơi và vật dụng học tập trở thành mối nguy: bài học từ các chấn thương mắt ở trẻ em

Một số tai nạn đơn giản trong phút chốc có thể khiến trẻ phải đối mặt với nguy cơ mất thị lực kéo dài. Hai trường hợp gần đây được tiếp nhận tại một trung tâm chuyên khoa mắt cho thấy những vật tưởng như vô hại — móc câu, thước kẻ, compa — khi dùng hoặc xuất hiện trong hoàn cảnh không an toàn có thể gây tổn thương nghiêm trọng cho nhãn cầu.

Những ca điển hình và tổn thương quan sát được

Trưa 24/8/2026, Bệnh viện Mắt Trung ương tiếp nhận một nam bệnh nhi 13 tuổi từ xã Phú Sơn, Ninh Bình, với lưỡi câu còn găm trong mắt phải. Theo mô tả của người thân, sự cố xảy ra khi em cùng bạn đi câu; một lượt giật cần khiến lưỡi câu văng sang và ghim sâu vào vùng mắt.

Theo TS.BS Thẩm Trương Khánh Vân — Trưởng khoa Chấn thương Mắt tại cơ sở này — ổ mắt phải của bệnh nhi có tổn thương lớn: da mi dưới rách, lưỡi câu xuyên qua vết rách, xuyên thủng giác mạc; tiền phòng xẹp; thể thủy tinh bị đục và vỡ. Do mức độ nghiêm trọng, nhân viên y tế không thể quan sát trọn vẹn khoang sau nhãn cầu lúc nhập viện.

Các phẫu thuật viên đã thực hiện can thiệp khẩn cấp: lấy dị vật, khâu phục hồi da mi và giác mạc, đồng thời tiêm thuốc nội nhãn. Sau mổ, thị lực mắt phải của bệnh nhi giảm nặng, chỉ còn khả năng đếm ngón tay ở khoảng cách khoảng 0,4 m; em tiếp tục được theo dõi và điều trị tích cực vì nguy cơ di chứng lâu dài rất cao.

Trong một tình huống khác tại cùng khoa, một bé gái 12 tuổi trú ở phường Bồ Đề, Hà Nội, nhập viện do bị thước kẻ trúng mắt khi đang nghịch với bạn. Kết quả khám cho thấy phù nề vùng mắt phải, rách giác mạc ở vùng trung tâm và thể thủy tinh vỡ đục; thị lực lúc vào viện chỉ còn nhận biết được bóng bàn tay ở khoảng 0,1 m.

Tại sao những vật nhỏ lại gây tổn thương lớn?

Các vật dụng như móc câu hay thước kẻ có đầu nhọn hoặc góc cạnh; khi va chạm trực diện vào mắt, chúng dễ xuyên qua các lớp mô mỏng như mi và giác mạc rồi gây tổn thương sâu hơn đến thể thủy tinh hoặc khoang sau nhãn cầu. Tổn thương kiểu xuyên thấu thường đi kèm với chảy máu, xẹp tiền phòng, và có thể làm hỏng cấu trúc quang học của mắt — những yếu tố dẫn tới giảm thị lực nặng hoặc vĩnh viễn.

Phản ứng đúng ngay tại thời điểm tai nạn

Khi có dị vật cắm vào mắt, các chuyên gia tại bệnh viện nhấn mạnh vài nguyên tắc an toàn cơ bản mà gia đình và người chứng kiến cần tuân thủ: không tự ý rút hoặc cố lấy dị vật đang cắm trong mắt; tuyệt đối không dụi, ấn hay xoa vùng mắt bị tổn thương vì những hành động này có thể khiến tổn thương nặng thêm. Nạn nhân cần được che mắt nhẹ nhàng, cố định và được đưa nhanh đến cơ sở chuyên khoa mắt để đánh giá và xử trí.

Điều trị cấp cứu đã thực hiện và ý nghĩa của can thiệp sớm

Các trường hợp kể trên đều được phẫu thuật khẩn trương: lấy dị vật, khâu phục hồi các lớp tổn thương bề mặt, và dùng thuốc nội nhãn. Việc phẫu thuật kịp thời nhằm mục tiêu giảm nguy cơ nhiễm khuẩn trong nhãn cầu, khôi phục cấu trúc giải phẫu và bảo tồn phần thị lực còn lại. Tuy vậy, ngay cả khi can thiệp đúng mức, tổn thương sâu như đục/vỡ thể thủy tinh hay tổn thương khoang sau nhãn cầu vẫn có thể để lại di chứng lâu dài, cần theo dõi kéo dài.

Bị quả bóng đập vào, thiếu niên 15 tuổi chấn thương mắt nghiêm trọng

SKĐS – Bị quả bóng đá đập vào, thiếu niên 15 tuổi chấn thương mắt nghiêm trọng với mức độ dập nhãn cầu, xuất huyết tiền phòng, tăng nhãn áp kèm theo xước giác mạc.

Phòng ngừa: vai trò của gia đình và nhà trường

Ngăn ngừa chấn thương mắt ở trẻ đòi hỏi hành động đồng bộ giữa phụ huynh, giáo viên và chính các em. Một số điểm cần lưu ý:

• Hướng dẫn trẻ nhận biết vật sắc nhọn và tránh cầm ném khi đùa nghịch.
• Khi tham gia hoạt động như câu cá, học cách giữ khoảng cách an toàn; không đứng phía sau người thao tác để tránh lưỡi câu văng trúng mắt.
• Trong giờ thực hành hoặc thể thao, trang bị bảo hộ thích hợp nếu hoạt động có rủi ro.
• Giáo viên nên thường xuyên nhắc nhở và huấn luyện kỹ năng phòng tránh chấn thương trong giờ ra chơi và các buổi ngoại khoá.

Những biện pháp đơn giản này có thể giảm thiểu nguy cơ xảy ra tai nạn, đặc biệt khi năm học mới sắp bắt đầu — thời điểm các hoạt động tập thể và giờ ra chơi gia tăng.

Sức khỏe trẻ em gắn với nhiều vấn đề liên ngành

Chăm sóc sức khỏe trẻ không chỉ dừng ở phòng tránh tai nạn. Việc xây dựng chương trình y tế trường học toàn diện, bao gồm giáo dục an toàn, chăm sóc dự phòng và hướng dẫn sinh hoạt an toàn, sẽ góp phần giảm nguy cơ tổn thương. Trong bối cảnh này, phụ huynh có thể tham khảo nội dung hướng dẫn về chăm sóc phòng ngừa cho trẻ, chẳng hạn Tiêm vaccine HPV cho trẻ, như một phần của chăm sóc sức khỏe tổng thể cho trẻ em.

Bên cạnh đó, việc nhìn nhận nhu cầu sức khỏe vị thành niên và lộ trình can thiệp phù hợp cũng là phần quan trọng của chính sách sức khỏe học đường; các số liệu về tuổi khởi phát quan hệ tình dục và hướng cải thiện dịch vụ chăm sóc vị thành niên cần được xem xét khi thiết kế chương trình giáo dục sức khỏe, ví dụ như phân tích về Tuổi quan hệ lần đầu 18,7 mà chuyên môn đã công bố.

Lưu ý khi lên lịch hoạt động tập thể và du lịch

Khi tổ chức các chuyến dã ngoại, ngoại khóa hay vào dịp lễ, nhà trường và phụ huynh nên cân nhắc rủi ro liên quan tới môi trường xung quanh và mật độ người tham gia. Các tình huống lưu lượng cao, như thời điểm các cảng hàng không hay điểm du lịch đông đúc, cần phương án quản lý tương ứng để giảm tình huống hỗn loạn; ví dụ các thông tin về phương án dự phòng cho đợt cao điểm tại sân bay có thể giúp hình dung mức độ phức tạp khi nhiều người di chuyển cùng lúc, như bài viết về Nội Bài ứng phó cao điểm 2/9.

Khi cần tới bệnh viện chuyên khoa mắt

Mục tiêu của việc chuyển bệnh nhanh tới cơ sở chuyên khoa là để tránh các can thiệp hoặc xử trí không phù hợp ở tuyến y tế thông thường có thể gây tổn thương thêm. Những trường hợp có dị vật cắm, mắt chảy máu nhiều, mất thị lực cấp tính hoặc đau dữ dội cần được ưu tiên chuyển ngay tới phòng cấp cứu chuyên khoa mắt để được đánh giá toàn diện và xử trí chuyên sâu.

Những điểm cần ghi nhớ

• Vật sắc nhọn, dù nhỏ, có thể xuyên sâu vào mắt và gây tổn thương nặng.
• Không kéo dị vật, không dụi hoặc ấn mạnh lên mắt; che cố định và chuyển đến cơ sở chuyên khoa mắt.
• Phối hợp giữa gia đình và nhà trường trong giáo dục kỹ năng an toàn cho trẻ là yếu tố quan trọng để phòng ngừa.
• Can thiệp y tế sớm giảm nguy cơ biến chứng, nhưng nhiều tổn thương sâu vẫn có thể để lại di chứng thị lực lâu dài.

Câu hỏi thường gặp

Bé bị dị vật cắm trong mắt nên làm gì đầu tiên?

Không được tự rút dị vật hoặc dụi mắt; che mắt nhẹ nhàng và đưa ngay đến cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được xử trí.

Các đồ dùng học tập có thực sự nguy hiểm?

Các đồ vật như thước, compa, bút có thể gây tổn thương nếu bị ném hoặc va chạm trực diện vào mắt; hướng dẫn trẻ cầm, sử dụng và cất giữ an toàn là biện pháp phòng ngừa cần thiết.

Phẫu thuật có thể phục hồi hoàn toàn thị lực không?

Phục hồi phụ thuộc vào mức độ tổn thương ban đầu; dù phẫu thuật kịp thời giúp giảm rủi ro, những tổn thương sâu như vỡ thể thủy tinh hoặc tổn thương khoang sau mắt có thể để lại di chứng nặng.

Kết luận

Các ví dụ thực tế cho thấy tai nạn mắt ở trẻ thường xuất phát từ những khoảnh khắc sơ suất và các vật dụng quen thuộc. Phòng tránh bằng hướng dẫn, giám sát, trang bị bảo hộ khi cần và phản ứng đúng lúc khi tai nạn xảy ra là chìa khóa để giảm nguy cơ mất thị lực. Gia đình và nhà trường cần chủ động phối hợp để biến những vật dụng sinh hoạt hàng ngày thành thứ an toàn thay vì mối đe dọa với đôi mắt trẻ em.