Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu Đối Với Người Lao Động Ngoài Trời Tại Việt Nam

Ngày 14 tháng 8, tại Hà Nội, một hội thảo quan trọng đã diễn ra, tập trung thảo luận về nghiên cứu có tên “Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đối với sức khỏe người lao động tự do làm việc ngoài trời tại Việt Nam”. Sự kiện thu hút sự tham gia của các chuyên gia, quản lý cùng với đại diện từ nhiều cơ quan và tổ chức.

Khi khai mạc hội thảo, PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên đã chỉ ra rằng Việt Nam đang có khoảng 33 triệu lao động phi chính thức, chiếm hơn 50% tổng số người lao động. Nhóm lao động này rất đa dạng, bao gồm những người làm công việc như bán hàng rong, lái xe ôm, công nhân xây dựng, công việc vệ sinh, thu gom phế liệu, bốc vác, và cả lao động trong lĩnh vực nông, ngư nghiệp.

Theo lời PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên, biến đổi khí hậu mang lại nhiều tác động tiêu cực như ô nhiễm môi trường, gia tăng chất thải độc hại và sự xuất hiện của bệnh truyền nhiễm mới. Bên cạnh đó, hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng, bão lũ và xâm nhập mặn đang trở nên phổ biến. Những sự biến đổi này không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe, đặc biệt là sức khỏe của người lao động ngoài trời.

Để điều tra sâu hơn về vấn đề này, Tổng hội Y học Việt Nam đã hợp tác với Viện Phát triển Sức khỏe cộng đồng Ánh sáng – LIGHT cùng với sự hỗ trợ từ Viện Nghiên cứu Xã hội Quốc gia Vương quốc Anh và Quỹ Wellcome Trust, thực hiện nghiên cứu tại bốn thành phố lớn: Cần Thơ, Đà Nẵng, TP.HCM và Hà Nội từ tháng 2/2024 đến tháng 9/2026. Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá các chính sách hiện hành, xác định các khoảng trống và đề xuất cải cách để bảo vệ sức khỏe nhóm lao động này.

Phơi nhiễm cao và những tác động đến sức khỏe

Nghiên cứu đã tiến hành khảo sát với 1.208 lao động tự do tại bốn đô thị lớn. Theo kết quả, hơn 95% người tham gia đã tiếp xúc với nắng nóng, trong khi 71% đối mặt với mưa lớn và 38,7% trải qua ngập lụt nghiêm trọng. Đặc biệt, 38,7% cho biết đã chịu ảnh hưởng của bão hoặc giông với sức gió từ cấp 8 trở lên.

Điều đáng chú ý là 55,6% lao động thường xuyên tiếp xúc với từ 6 đến 10 yếu tố nguy cơ, trong khi 29,1% phải đối mặt với từ 11 đến 15 yếu tố. Thời gian làm việc trung bình là 8,7 giờ/ngày, khoảng 55,3 giờ/tuần.

Những tác động đến sức khỏe của họ không chỉ dừng lại ở những nguy cơ mà đã trở thành hiện thực. Khoảng 68,5% người lao động ghi nhận ít nhất một triệu chứng về cơ – xương – khớp sau những ngày làm việc. Các triệu chứng khác như hô hấp, da và tiêu hóa cũng xuất hiện với tỷ lệ lần lượt là 23,7%, 13,1% và 12,2%.

Thêm vào đó, tình trạng sức khỏe tâm thần cũng được xác nhận trong nghiên cứu. Kết quả cho thấy 32,8% người lao động có biểu hiện lo âu ở mức độ từ nhẹ đến rất nặng, và 17,8% có tình trạng căng thẳng tương tự. Mức độ phơi nhiễm càng cao thì tỷ lệ gặp vấn đề sức khỏe tâm thần cũng tăng theo.

TS.BS Nguyễn Thu Giang đã nhấn mạnh rằng tác động của biến đổi khí hậu cần được coi như một chuỗi liên kết: phơi nhiễm khí hậu và môi trường → sức khỏe → khả năng làm việc → thu nhập, sinh kế → khả năng thích ứng. Vì vậy, việc bảo vệ sức khỏe cho người lao động ngoài trời không chỉ là nhiệm vụ của ngành y tế mà còn là trách nhiệm chung của nhiều cơ quan.

Nhận thức được nguy cơ nhưng khó tránh khỏi

Nghiên cứu cũng chỉ ra một nghịch lý khi người lao động có nhiều nỗ lực tự bảo vệ bản thân nhưng khả năng giảm thiểu phơi nhiễm một cách hiệu quả vẫn hạn chế. Khoảng 90,1% cho biết họ sử dụng mũ hoặc khăn khi trời nắng nóng, 67,6% uống đủ nước và 57,9% tìm chỗ nghỉ mát.

Nhưng chỉ 19,1% có khả năng ngừng làm việc trong điều kiện nắng nóng khắc nghiệt, và 1,4% có thể chuyển sang những công việc ít bị tác động thời tiết. Đối với nhiều lao động tự do, việc nghỉ làm có nghĩa là mất thu nhập ngay lập tức.

Tại hội thảo, TS.BS Trương Hồng Sơn đã trình bày kết quả rà soát 45 văn bản pháp luật và chính sách liên quan đến lao động, y tế, khí hậu. Kết quả cho thấy các chính sách hiện nay còn khá phân tán, chưa nhận diện được đầy đủ các nguy cơ sức khỏe do biến đổi khí hậu đối với lao động ngoài trời.

Nhóm nghiên cứu cũng chỉ ra rằng lao động tự do ngoài trời vẫn chưa được công nhận đầy đủ như một nhóm dễ bị tổn thương trong các chương trình thích ứng với biến đổi khí hậu, dữ liệu về khí hậu, sức khỏe, lao động còn chưa được tích hợp hiệu quả, và cơ chế phối hợp liên ngành cần phải rõ ràng hơn.

Dựa trên các dữ liệu thu thập được, nhóm nghiên cứu đã đề xuất một số giải pháp như tăng cường khả năng tiếp cận bảo hiểm y tế, xây dựng hướng dẫn bảo vệ sức khỏe trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt, và thiết lập các điểm nghỉ ngơi giúp người lao động tránh khỏi nắng nóng và mưa lớn.

Thông điệp rõ ràng tại hội thảo là không thể yêu cầu người lao động tự thích ứng với biến đổi khí hậu khi mà không có một hệ thống bảo vệ phù hợp. Sự phối hợp giữa các bộ ngành y tế, lao động, an sinh xã hội và chính quyền địa phương rất cần thiết để vừa bảo vệ sức khỏe, vừa giúp người lao động duy trì đời sống trong bối cảnh rủi ro khí hậu gia tăng.