Tăng tốc tiêm chủng 2026: Những vùng đang tụt hậu và cách khắc phục

Mục tiêu tiêm chủng năm 2026 đặt ra yêu cầu cao: tỉ lệ bao phủ hầu hết vắc xin trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng phải đạt tối thiểu 95%, còn một số chỉ tiêu như tiêm vắc xin viêm gan B cho trẻ sơ sinh trong vòng 24 giờ và mũi uốn ván cho phụ nữ mang thai cần đạt 90% trở lên. Tuy nhiên, báo cáo sơ bộ đến hết tháng 6 cho thấy nhiều địa phương đang ở thế bất lợi, với số mũi và tỷ lệ tiêm thấp hơn mức kỳ vọng. Bài viết này phân tích chi tiết các nhóm vắc xin có nguy cơ không đạt tiến độ, nhắc lại yêu cầu chuyên môn và gợi ý hành động thực tế để các địa phương khẩn trương hoàn thành mục tiêu.

Tổng quan về mức độ rủi ro tại các địa phương

Những phân tích từ viện chuyên môn cho thấy không phải tất cả địa phương đều đang cùng tiến độ. Có nhiều loại vắc xin mà phần lớn tỉnh, thành có nguy cơ không đạt chỉ tiêu nửa đầu năm nếu không có biện pháp quyết liệt. Ở chiều ngược lại, một vài địa phương được ghi nhận có khả năng đạt mục tiêu cho một số loại vắc xin — nhưng con số này là thiểu số.

Những vắc xin đang tụt chỉ tiêu và quy mô vấn đề

Dữ liệu báo cáo nửa đầu năm chỉ ra các điểm chính sau đây:

• Vắc xin phòng bệnh lao cho trẻ dưới 1 tuổi: có tới 30/34 địa phương có nguy cơ không đạt chỉ tiêu 6 tháng đầu năm.
• Vắc xin viêm gan B sơ sinh trong vòng 24 giờ: chỉ 3/34 địa phương có khả năng đạt chỉ tiêu (Quảng Ninh, Hưng Yên và Hà Nội).
• Mũi thứ 3 vắc xin 5 trong 1 (DPT-VGB-Hib): 25/34 địa phương có nguy cơ không đạt.
• Vắc xin bại liệt: chỉ 4/34 địa phương có khả năng đạt mục tiêu uống bOPV lần 3; 6/34 địa phương có khả năng đạt chỉ tiêu tiêm IPV mũi 2.
• Vắc xin Rota phòng tiêu chảy: 30 địa phương có nguy cơ không đạt chỉ tiêu.
• Vắc xin sởi: 27 địa phương có nguy cơ không đạt; với sởi‑rubella con số là 16 địa phương.
• DPT mũi 4 (nhắc lại bạch hầu – ho gà – uốn ván): 15 địa phương có nguy cơ không đạt mục tiêu.

Những con số này cho thấy vấn đề không nằm ở một hai loại vắc xin đơn lẻ mà kéo dài trên nhiều chương trình mũi cơ bản, từ sơ sinh tới mũi nhắc lại.

Tại sao cần hành động ngay: mối đe doạ và mục tiêu quốc gia

Bảo đảm tỷ lệ tiêm chủng không chỉ là chỉ tiêu hành chính mà còn liên quan trực tiếp tới phòng, chống dịch bệnh truyền nhiễm. Báo cáo nêu rõ hiện có ghi nhận ca bại liệt và sởi ở một số nước trong khu vực; đồng thời trong nước vẫn ghi nhận các ổ dịch sởi tại một vài địa phương. Vì vậy, việc để nhiều địa phương không đạt tỷ lệ tiêm đủ liều sẽ làm tăng nguy cơ bùng phát trở lại các bệnh đã có thể phòng ngừa.

Ngoài ra, kế hoạch tiêm chủng giai đoạn 2026–2028 được phê duyệt kèm theo các mục tiêu cụ thể; để bảo đảm tiến độ quốc gia và thực hiện các nghị quyết về chăm sóc sức khỏe cộng đồng, các địa phương phải có hành động khẩn trương, đúng trọng tâm.

Yêu cầu chuyên môn mà Bộ Y tế đã đề xuất

Trước tình hình tiến độ chưa đạt, Bộ Y tế đề nghị lãnh đạo UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo quyết liệt một số nội dung quan trọng, trong đó trọng tâm là:

• Tăng cường chỉ đạo tổ chức tiêm chủng để nâng tỷ lệ bao phủ, đặc biệt những vắc xin có nguy cơ không đạt tiến độ.
• Bổ sung, bố trí kinh phí và nhân lực phù hợp nhằm đảm bảo triển khai tiêm chủng tại địa phương.
• Rà soát tiền sử tiêm chủng và tổ chức tiêm bù cho trẻ nhập học tại cơ sở mầm non, tiểu học.
• Rà soát thường xuyên, lọc đối tượng bị lỡ mũi và thực hiện tiêm vét để tránh bỏ sót đối tượng.
• Tập huấn lại cán bộ tiêm chủng, kiểm tra sự tuân thủ quy định quản lý, sử dụng vắc xin đảm bảo an toàn và hiệu quả.
• Chuẩn hóa, làm sạch và làm giàu dữ liệu trong Hệ thống Quản lý thông tin tiêm chủng quốc gia trên địa bàn quản lý.

Hướng triển khai thực tế cho cơ sở: việc cần ưu tiên

Từ các đề xuất của Bộ, những bước triển khai sau là dễ áp dụng tại cấp địa phương:

1. Rà soát và phân loại đối tượng

Thực hiện rà soát hồ sơ tiêm chủng để xác định nhóm trẻ bị lỡ mũi, trẻ mới đến địa phương, và trẻ nhập học cần tiêm bù. Phân loại theo mức độ ưu tiên giúp sử dụng nguồn lực hiệu quả: sơ sinh và mũi cơ bản cần được ưu tiên cao hơn mũi nhắc lại nếu nguồn lực tạm thời hạn chế.

2. Lên kế hoạch tiêm bù, tiêm vét có mục tiêu

Thiết kế chiến dịch tiêm bù ngắn hạn (trong tháng nếu có thể) với các điểm tiêm cố định và lưu động đến vùng khó tiếp cận. Kết hợp lịch tiêm với danh sách trường học để chủ động tổ chức tiêm cho trẻ trong độ tuổi mầm non và tiểu học.

3. Đảm bảo nguồn lực và logistic

Kiểm kê vắc xin, tủ lạnh, nhân lực và kinh phí; nếu thiếu, đề xuất bổ sung với UBND các cấp. Bảo đảm chuỗi lạnh và quản lý tồn kho để tránh lãng phí và đảm bảo chất lượng vắc xin.

4. Nâng cao năng lực nhân sự

Tổ chức tập huấn ngắn gọn nhưng chuyên sâu cho nhân viên tiêm chủng về quy trình, lưu trữ vắc xin, xử trí phản ứng sau tiêm và kỹ năng giao tiếp với phụ huynh để nâng cao tỷ lệ đồng thuận đi tiêm.

5. Quản lý dữ liệu và truyền thông

Chuẩn hóa bản ghi, cập nhật hệ thống quản lý thông tin tiêm chủng, và triển khai truyền thông theo nhóm mục tiêu — đặc biệt tập trung nhóm phụ huynh có con lỡ mũi hoặc chưa hiểu rõ lịch tiêm.

Những lưu ý chuyên môn khi tiêm bù và tiêm vét

Khi tổ chức tiêm bù, cần tuân thủ các nguyên tắc an toàn tiêm chủng: đảm bảo đủ liều, đúng mũi theo lịch, theo dõi sau tiêm và ghi nhận đầy đủ vào hồ sơ. Với một số vắc xin như Rota hay các mũi sơ sinh, thời điểm tiêm có ý nghĩa quan trọng; vì vậy, việc rút ngắn trì hoãn càng sớm càng tốt được khuyến nghị.

Trách nhiệm phối hợp và vai trò của chính quyền địa phương

Để đạt mục tiêu chương trình, vai trò của UBND tỉnh, Sở Y tế, phòng giáo dục, và các ban ngành liên quan là then chốt. Họ cần phối hợp trong thống kê đối tượng, cấp kinh phí, hỗ trợ truyền thông và tổ chức chiến dịch tiêm bù tại trường học hoặc cộng đồng. Một chiến lược có sự tham gia liên ngành giúp giảm nguy cơ bỏ sót và tăng tính bền vững của chương trình tiêm chủng.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Vì sao nhiều địa phương không đạt tỷ lệ tiêm chủng?

Nguyên nhân gồm nhiều yếu tố: có thể do hệ thống dữ liệu chưa cập nhật, trẻ bị lỡ mũi do di chuyển, thiếu nhân lực hoặc kinh phí, và công tác truyền thông chưa đủ mạnh để vận động phụ huynh. Các báo cáo nửa đầu năm đã chỉ ra mức độ rủi ro theo từng loại vắc xin tại nhiều tỉnh, thành.

2. Tiêm bù có thể thực hiện khi nào?

Theo đề nghị của Bộ Y tế, cần tổ chức tiêm bù càng sớm càng tốt, ưu tiên hoàn thành ngay trong tháng nếu có thể; đặc biệt rà soát và tiêm cho trẻ nhập học tại các cơ sở mầm non và tiểu học.

3. Các địa phương cần làm gì trước mắt để giảm nguy cơ bùng phát dịch?

Ưu tiên rà soát, tiêm vét cho các nhóm chưa đủ liều, đảm bảo mức bao phủ cơ bản cho vắc xin phòng bại liệt và sởi, đồng thời tăng cường truyền thông và giám sát để phát hiện sớm nguy cơ bùng phát.

Lựa chọn vắc xin cho Tiêm chủng mở rộng phải bảo đảm hiệu quả, an toàn và phù hợp thực tiễn

SKĐS – Chủ trì cuộc họp rà soát, trao đổi về việc lựa chọn vắc xin phòng bệnh do phế cầu và bệnh do virus HPV vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng năm 2026, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương nhấn mạnh việc lựa chọn phải trên cơ sở khoa học, khuyến cáo của WHO, phù hợp với điều kiện triển khai tại Việt Nam…

Kết luận: ưu tiên quyết liệt, hành động theo dữ liệu

Con đường để đạt mục tiêu tiêm chủng năm 2026 đòi hỏi hành động kịp thời và phối hợp giữa các ngành. Rà soát dữ liệu, tiêm bù/tiêm vét ngay cho đối tượng lỡ mũi, bảo đảm nguồn lực và tăng cường năng lực nhân viên tiêm chủng là các bước thiết yếu. Nếu được triển khai nghiêm túc, các tỉnh, thành vẫn có cơ hội hoàn thành chỉ tiêu, giảm nguy cơ dịch bệnh và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Để mở rộng thông tin liên quan đến chính sách và tác động tài chính của việc đưa thuốc cổ truyền vào phạm vi thanh toán, bạn có thể tham khảo thêm nội dung về mục tiêu cập nhật danh mục thuốc y học cổ truyền trong quản lý y tế cập nhật danh mục thuốc y học cổ truyền và tác động với BHYT.

Nếu bạn quan tâm đến các hệ quả xã hội‑chính sách rộng hơn từ các bất cân bằng về dân số và giới tính, có thể đọc phân tích chi tiết về nguyên nhân và hướng can thiệp liên quan tới tỷ lệ sinh lệch giới nguyên nhân, hệ lụy và bước đi giảm mất cân bằng giới tính khi sinh.

Và trong trường hợp bạn muốn theo dõi các vụ việc y tế cần điều tra chuyên sâu, bài viết làm rõ yêu cầu làm sáng tỏ một trường hợp tử vong tại phòng khám thẩm mỹ ở Tân Sơn Hòa sẽ cung cấp thông tin cập nhật về tiến trình xác minh từ cơ quan chức năng yêu cầu xác minh vụ tử vong tại phòng khám thẩm mỹ Tân Sơn Hòa.