Quỹ Phòng bệnh của Bộ Y tế: Nguồn lực chiến lược cho dự phòng sức khỏe

Biến đổi dân số cùng gánh nặng bệnh không lây nhiễm đòi hỏi một cách tiếp cận mới: chuyển mạnh từ chữa bệnh sang chủ động phòng ngừa. Việc ra mắt Quỹ Phòng bệnh đặt ra kỳ vọng biến chính sách thành nguồn lực thực tế để bảo vệ sức khỏe cộng đồng từ sớm, từ xa.

Tại sao phải có Quỹ Phòng bệnh?

Những thách thức mới trong chăm sóc sức khỏe—từ tăng nhanh bệnh mạn tính đến vấn đề sức khỏe tâm thần và tác động của biến đổi khí hậu—đòi hỏi nguồn lực liên tục dành cho các hoạt động phòng ngừa. Một quỹ chuyên biệt giúp đảm bảo kinh phí ổn định, linh hoạt hơn so với cơ chế ngân sách truyền thống và thuận lợi cho các can thiệp có tính dài hạn.

Theo phát biểu của lãnh đạo ngành y tế tại lễ ra mắt, đầu tư cho phòng bệnh đồng nghĩa với giảm chi phí điều trị về lâu dài và giảm gánh nặng lên hệ thống y tế cũng như người dân.

Quỹ Phòng bệnh là gì: cơ chế, tư cách pháp nhân và phạm vi

Quỹ Phòng bệnh được thành lập thuộc Bộ Y tế theo quyết định của Bộ trưởng và hoạt động dưới dạng quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách. Quỹ có tư cách pháp nhân, con dấu riêng và được phép mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước và các ngân hàng thương mại hợp pháp tại Việt Nam.

Quyết định thành lập và điều lệ tổ chức của Quỹ đã được phê duyệt bằng các văn bản hành chính của Bộ Y tế, xác định tên giao dịch quốc tế là Vietnam Diseases Prevention Fund và viết tắt VNDPF. Mô hình hoạt động theo quy chế của đơn vị sự nghiệp công lập tự đảm bảo chi thường xuyên từ nguồn của chính Quỹ.

Tổ chức lãnh đạo và nhân sự chủ chốt

Quỹ hoạt động dưới sự điều hành của Giám đốc cùng đội ngũ lãnh đạo gồm các Phó Giám đốc được bổ nhiệm. Người đứng đầu Quỹ là TS.BS Trần Khánh Thu. Các Phó Giám đốc gồm ThS Phan Thị Hải; BSCK2. Trần Thanh Tùng và TS. Thái Hoài Nam. Lễ ra mắt có sự tham dự của lãnh đạo Bộ Y tế, các đơn vị chuyên môn, đại diện sở y tế, trung tâm kiểm soát bệnh tật địa phương và nhiều tổ chức xã hội, nghề nghiệp và quốc tế.

Những hoạt động được Quỹ ưu tiên tài trợ

Quỹ Phòng bệnh tập trung phân bổ nguồn lực cho các nhóm hoạt động liên quan trực tiếp tới dự phòng và giảm tác hại sức khỏe, bao gồm nhưng không giới hạn ở:

• Hoạt động phòng, chống tác hại của thuốc lá.
• Hỗ trợ khám sức khỏe định kỳ, chương trình sàng lọc miễn phí và các can thiệp sàng lọc phát hiện sớm bệnh.
• Chương trình phòng, chống bệnh không lây nhiễm và rối loạn tâm thần.
• Các hoạt động dinh dưỡng hướng tới dự phòng.
• Tài trợ nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phục vụ phòng bệnh.
• Hỗ trợ hợp tác quốc tế về phòng bệnh và cung cấp một số dịch vụ y tế dự phòng liên quan.
• Giám sát, hỗ trợ kỹ thuật và nâng cao năng lực cho các đơn vị, tổ chức, cá nhân nhận hỗ trợ từ Quỹ.

Năm nhiệm vụ trọng tâm Bộ trưởng giao ngay từ đầu

Để Quỹ vận hành hiệu quả, lãnh đạo Bộ Y tế đã chỉ rõ năm nhiệm vụ ưu tiên cần triển khai:

1. Hoàn thiện tổ chức, bộ máy và quy trình hoạt động: xây dựng quy chế, phân công nhiệm vụ rõ ràng, kiện toàn nhân sự và tạo bộ máy tinh gọn, chuyên nghiệp.
2. Quản lý nguồn lực chặt chẽ: đảm bảo tính công khai, minh bạch; thiết lập kiểm soát nội bộ, cơ chế kiểm tra, giám sát để mọi khoản chi phù hợp mục đích.
3. Xác định và tập trung nguồn lực cho nhiệm vụ ưu tiên: tránh hoạt động dàn trải, lựa chọn chương trình có tác động rộng và có thể đo lường kết quả.
4. Huy động sự tham gia của toàn xã hội: tăng cường hợp tác với bộ, ngành, địa phương, tổ chức xã hội, đối tác quốc tế và cộng đồng doanh nghiệp để mở rộng nguồn lực hợp pháp.
5. Áp dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số: quản trị dựa trên dữ liệu; dùng bằng chứng để phân bổ và đánh giá hiệu quả hoạt động.

Lộ trình triển khai và tiêu chí đánh giá hiệu quả

Lễ ra mắt là cột mốc khởi đầu; nhiệm vụ tiếp theo là ổn định bộ máy và sớm đưa Quỹ vào hoạt động. Việc bố trí nguồn lực cần song hành với hệ thống đo lường: hiệu quả của Quỹ phải được phản ánh bằng kết quả phòng bệnh rõ ràng, có thể so sánh và kiểm chứng.

Để vậy, Quỹ cần xây dựng chỉ số đánh giá đầu vào, kết quả trung gian và tác động dài hạn nhằm minh chứng đóng góp cho mục tiêu giảm gánh nặng bệnh tật và chi phí điều trị.

Ý nghĩa đối với chính sách phòng bệnh quốc gia

Quỹ Phòng bệnh mở rộng phạm vi so với các mô hình quỹ trước đây, đồng thời tận dụng kinh nghiệm từ các quỹ đã có như Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Về chính sách, Quỹ là công cụ thực hiện Luật Phòng bệnh và Nghị quyết về tăng cường phòng ngừa, thể hiện một hướng đi chủ động trong chiến lược y tế công cộng.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Quỹ Phòng bệnh lấy nguồn vốn từ đâu?

Theo mô tả tại lễ ra mắt, Quỹ là quỹ nhà nước ngoài ngân sách, hoạt động tự đảm bảo chi thường xuyên từ nguồn của Quỹ; cơ chế huy động bao gồm các nguồn hợp pháp được phép theo quy định (các chi tiết cụ thể sẽ được quy định trong văn bản hướng dẫn tổ chức, quản lý tài chính của Quỹ).

Quỹ có thể hỗ trợ các tổ chức địa phương hay không?

Có. Một trong các nhiệm vụ của Quỹ là giám sát, hỗ trợ kỹ thuật và nâng cao năng lực cho tổ chức, cá nhân nhận hỗ trợ; đồng thời tài trợ cho chương trình phòng bệnh ở địa phương.

Ai đánh giá hiệu quả hoạt động của Quỹ?

Hiệu quả hoạt động được kỳ vọng được đo bằng kết quả phòng bệnh; việc đánh giá sẽ dựa trên các chỉ số, cơ chế kiểm soát nội bộ và quy trình giám sát được xây dựng theo quy định của Bộ Y tế.

Quỹ có vì mục đích lợi nhuận không?

Theo lãnh đạo Quỹ, hoạt động hướng đến mục tiêu tạo nguồn tài chính bền vững cho phòng bệnh và không vì mục đích lợi nhuận; việc quản lý phải đảm bảo công khai, minh bạch và đúng đối tượng.

Kết luận: Từ chủ trương đến hành động

Việc thành lập Quỹ Phòng bệnh là một bước chuyển quan trọng trong chiến lược phòng bệnh quốc gia: từ cam kết chính sách tới việc tạo dựng một cơ chế tài chính chuyên biệt. Thành công của Quỹ phụ thuộc vào khả năng tổ chức vận hành chuyên nghiệp, minh bạch trong quản lý tài chính, lựa chọn chương trình ưu tiên có tác động đo lường được và phối hợp hiệu quả với các đối tác trong xã hội.

Quỹ cần nhanh chóng ổn định tổ chức, bắt tay vào các nhiệm vụ trọng tâm đã được chỉ rõ, đồng thời xây dựng hệ thống đánh giá hiệu quả dựa trên kết quả phòng bệnh để chứng minh giá trị đóng góp cho sức khỏe cộng đồng.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan trao quyết định tiếp nhận, điều động, bổ nhiệm lãnh đạo Cục An toàn thực phẩm, Quỹ Phòng bệnh

SKĐS – Chiều 13/8 tại Bộ Y tế, Uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan đã trao các quyết định tiếp nhận, điều động, bổ nhiệm lãnh đạo thuộc Cục An toàn thực phẩm và Quỹ Phòng bệnh của Bộ Y tế.

Để đọc thêm về rủi ro từ sản phẩm không rõ nguồn gốc và bài học lâm sàng liên quan, bạn có thể tham khảo bài viết Bài học từ ca suy gan nặng sau dùng thuốc nam mua qua mạng, nơi phân tích diễn tiến bệnh và khuyến cáo phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.

Nếu bạn quan tâm đến cách xử trí khi vô tình nuốt dị vật và vai trò nội soi trong gắp dị vật thực quản, bài viết Hướng dẫn phát hiện và xử trí khi nuốt vỉ thuốc cung cấp thông tin thực hành, dấu hiệu cảnh báo và biện pháp phòng ngừa thói quen gây rủi ro.

Với góc nhìn về y tế trường học và mô hình khám sàng lọc quy mô lớn, bạn nên đọc thêm bài Chiến dịch khám sức khỏe cho học sinh Nghĩa Đô phục vụ gần 6.000 em để hiểu cách phối hợp giữa bệnh viện, trạm y tế và hệ thống quản lý hồ sơ sức khỏe điện tử.